Analiza kapaciteta ruralnih organizacija civilnog društva

U okviru projekta “Ruralni razvoj vođen ruralnim organizacijama civilnog društva” (www.ruralniparlament.me) jedna od organizacija koja je korisnik sub-granta “ Sjeverna zemlja” uradila je kratku analizu kapaciteta ruralnih organizacija civilnog društva.

U nastavku se nalazi analiza:

Uvod

Cilj dokumenta je da pruži sveobuhvatnu analizu civilnog društva koje se bavi ruralnim razvojem, kao i okruženja u kojem ono funkcioniše, uključujući njegove prednosti i mane, dosadašnja postignuća i izazove sa kojima se suočava u svom budućem razvoju.

Važnu ulogu u unapređenju stanja na ruralnom području, uz relevantne državne i lokalne organe, imaju i organizacije civilnog društva.

Analiza se bazira na kombinaciji sekundarnog istraživanja koje je obuhvatilo istraživanje relevantne dokumentacije, uključujući pravne i finansijske propise koji se odnose na civilno društvo, prethodnih analiza i evaluacija civilnog društva, dokumenata o politikama, te akademske literature specifične za Crnu Goru, ali i za opštine obuhvaćene analizom (Andrijevica, Berane, Gusinje, Petnjica, Plav i Rožaje), i konsultativne analize, sprovedene sa sagovornicima koristeći različite metode intervjua.

 

Na području opština Andrijevica, Berane, Gusinje, Petnjica, Plav i Rožaje registrovan je veliki broj nevladinih organizacija, različitih kapaciteta, oblasti djelatnosti i stepena razvoja.

U oblasti ruralnog razvoja NVO su aktivne prvenstveno u oblasti zaštite životne sredine i promovisanja kulturno-istorijskog nasleđa, edukacije i rješavanja socijalnih problema. Iako se mnoge NVO u novije vreme deklarišu kao relevantne za ruralni razvoj, malo ih je sa konkretno implementiranim projektima u ovoj oblasti. Ruralno stanovništvo ih uglavnom ne identifikuje kao svoje relevantne partnere, slabo je upoznato sa njihovim inicijativama i projektima.

Uočeno je da je NVO sektor manje fokusiran na ekonomske programe i razvoj, a mnogo više na socijalna pitanja i edukaciju.

Kapaciteti organizacija

Tokom analize stanja u sektoru koji pokrivaju ruralne organizacije u opštinama Andrijevica, Berane, Gusinje, Petnjica, Plav i Rožaje, kako kroz sekundarno istraživanje literature, tako i kroz intervjue i e-mail komunikaciju sa predstavnicima istih, prvo što se uočava je nedostatak potpune baze podataka o NVO sektoru, odnosno nedostatak zvaničnih podataka o zaposlenima i volonterima, prihodima (donacijama iz domaćih i stranih izvora, privrednih djelatnosti, članarina itd.), kancelarijama za rad, tehničkoj opremljenosti.

Moramo naglasiti da je bez ovih podataka ograničen kvalitet istraživanja i analize aktuelnog stanja i potreba NVO, ali i planiranja razvoja NVO, naročito u dijelu podrške koju državni i lokalni organi treba da pruže NVO-ima.

Nakon sprovedenog istraživanja, koje je uključivalo, između ostalog, i intervjue sa najaktivnijim ruralnim organizacijama, uočavamo da iste nisu u potpunosti ažurne kada je u pitanju transparentnost u radu, tj, ne objavljuju sve organizacije svoje statute, godišnje izvještaje o radu, niti finansijske izvještaje.

U velikom broju slučajeva, ruralne NVO u opštinama obuhvaćenim ovom analizom su male, slabo tehnički opremljene, opštinske organizacije, posvećene rješavanju problema neposredno u lokalnoj zajednici.

Nedastatak finansijskih sredstava, stručnih kapaciteta i zavisnost od kratkoročnih projekata diktira situaciju u kojoj samo mali broj ovih NVO kontinuirano sprovodi aktivnosti.

Ovo jasno ukazuje na činjenicu da iste imaju nedovoljno ljudskih resursa, ali i da one teško dolaze do stručnih/kvalitetnih lica. Veliki broj organizacija se oslanja na jednu osobu, svog osnivača, tj, „lidera“, a takođe je evidentno da iste u velikoj mjeri zavise i od rada osoblja koje je, inače, profesionalno zaposleno u privatnom ili javnom sektoru. Ovo je jedan od izazova koji se odnosi na razvoj ljudskih i organizacionih resursa.

Jedno od mogućih rješenja bi bilo u angažovanje volontera u većoj mjeri u rad ovih organizacija, iako još uvijek nije razvijena kultura volonterizma na sjeveroistoku (ali i cijele države) Crne Gore.

Tokom izrade ove analize, uočeno je da ruralnim organizacijama (a može se reći i generalno kod većine ostalih NVO) nedostaju tehničke vještine neophodne za organizacijski menadžment, kao i specijalistička znanje u oblastima njihovog djelovanja (zaštita životne sredine, poljoprivreda, turizam, ekonomski razvoj itd.), nedostatak specijalističkih znanja je često i razlog da ih ostali akteri u društvu ne prihvate kao važne aktere za rješavanje konkretnih problema.

Mnoge organizacije su nedovoljno informatički osviještene, slabo su opremljene IT opremom, ali i slabo povezane sa internetom. Zbog toga imaju ograničen pristup, uopšteno govoreći, informacijama koje su bitne za njihov rad; ne koriste specijalizovane internet stranice međunarodnih ili lokalnih NVO, kao i organizacija koje se bave razvojem ili istraživanjima. Naročito je primjetan nedostatak znanja o politikama EU i procesu evropskih integracija.

Tokom izrade ove analize uočilo se i da veći broj manjih ruralnih organizacija relativno malo ulaže u obuku/obrazovanje svojih zaposlenih, već često, i kada realizuju određene projekte outsorsuju značajan broj aktivnosti posebno onih koji se tiču pisanja projekata i izvještavanja. U ovom slučaju one ne mogu da razvijaju svoje kapacitete na pravi način, a takođe ni da imaju pravi uticaj na oblast u kojoj djeluju.

Organizacije vrlo često kreiraju ad hock projekte prema pozivu koji često nijesu zasnovani na potrebama ciljnih grupa koje bi ta organizacije trebala da podržava tj. predstavlja.

Analitički kapaciteti

Tokom izrade ovog dokumenta konstatovano je da samo mali broj ruralnih organizacija posjeduje ljudske i finansijske resurse da bi se kvalitetno bavili socijalnim ili ekonomskim analizama koje bi mogle poslužiti kao osnova za dalji rad u oblastima javnog zastupanja i učešća u procesima donošenja odluka, što je od presudnog značaja za rad i djelovanje u oblasti ruralnog razvoja.

Mreže i koalicije

Analiza je pokazala da je komunikacija između ruralnih organizacija u ovim opštinama nedovoljno razvijena. Saradnja između organizacija koje se bave istom oblašću je sporadična, a partnerstva u projektima su i dalje rijetka. Rijetke su mreže i koalicije u ovom području.

Moguće je da je ovaj otpor prema umrežavanju, kako zbog izazova konkurencije između organizacija za obezbjeđivanje izvora finansiranja, ali i zbog nedostatka povjerenja.

Poseban problem, koji su istakli predstavnici ruralnih organizacija, predstavlja nedostatak informacija koje bi im pomogle da identifikuju partnere – kako na nivou države, tako i one u susjednim državama – i uspostave saradnju za prekogranične projekte.

Materijalna i finansijska stabilnost

Tokom izrade ovog dokumenta uočeno je da se najveći broj organizacija ovog regiona finansira iz nacionalnih i lokalnih fondova, a samo mali broj istih koristi EU sredstva.

To korespondira sa podacima iz TACSO istraživanja 2016 godine, u kom se navodi da je najveći broj organizacija civilnog društva finansiran od Vladinih komisija ili organa državne uprave, i to 42 %, a 41 % je koristilo dobijena sredstva od lokalnih samouprava. Značajan broj organizacija je finansiran i od strane članstva i građana Crne Gore, ali zabrinjava da je tek 22% organizacija koristilo sredstva iz EU fondova.

Moguće objašnjenje je da EU fondovi zahtjevaju stručna znanja potrebna za pripremu aplikacionih formi ili da značajan dio ruralnih organizacija nema finansijske kapacitete  da bi nosili projekte finansirane iz EU fondova. U svakom slučaju, ovaj podatak upućuje na činjenicu da je potrebno raditi na razvijanju kapaciteta ruralnih organizacija, kako bi se veći broj organizacija osnažio da konkuriše za sredstva iz EU fondova. Takođe, potrebno je raditi na snažnijem informisanju organizacija o potencijalnim donatorima, načinima konkurisanja i prikupljanju  sredstava.

Ako se posmatra kao cjelina, civilni sektor sjeveroistoka Crne Gore je nedovoljno finansiran i finansijski nestabilan. Više razvijene, vodeće NVO, su uglavnom bolje finansijski obezbijeđene. One imaju dobre odnose sa stranim donatorima i u većini slučajeva su uspjele da obezbijede podršku, istovremeno, od različitih stranih fondova, što je ove organizacije učinilo otpornijim i finansijski održivim.

Manje razvijene ruralne organizacije, kao i one aktivne na lokalnom nivou nisu finansijski stabilne. Većina njih ima članstvo, ali nisu uspjele da obezbijede podršku članstva. Uglavnom, ove organizacije se oslanjaju na finansijska sredstva dobijena od nacionalnih i lokalnih fondova.

Uzrok tome leži u nedostatku znanja vezanih za UPC (Upravljanje projektnim ciklusom), slabo poznavanje engleskog jezika, kao i nedostatak administrativnih i menadžerskih kapaciteta da apsorbuju veće strane grantove.

Može se zaključiti da su nizak procenat korisnika EU fondova i nedovoljna divezifikacija izvora finansiranja glavni problemi u domenu finansiranja ruralnih organizacija ovog regiona.

Ključni problemi u dostizanju finansijske održivosti su: nedovoljna podrška od strane države, nerazvijena praksa donacija privrede, nedovoljna povlačenja sredstava iz međunarodnih fondova.

Organizaciona održivost

Jedan od ključnih izazova pred ruralnim organizacijama jeste shvatanje da održivost ne zavisi samo od finansijske stabilnosti, već i od niza sopstvenih kapaciteta.

Analiza je pokazala da je održivost ruralnih organizacija na relativno niskom nivou zbog nedostatka organizacionih kapaciteta (uključujući strateško planiranje); nedostatka kvalitetnih ljudskih resursa, nedostatka stručnih znanja, te nedostatka ili neznanja u korišćenju različitih izvora finansiranja.

Strateške prednosti NVO sektora na sjeveroistoku Crne Gore

U regionu obuhvaćenom ovim dokumentom, aktivan je manji broj ruralnih organizacija koje su kroz uspješnu implementaciju projekata i kampanja privukle pažnju građana, ali i medija. Stoga, one su izazvale pažnju i povjerenje stanovništva ovih opština. One mogu postati reper ostalim, manjim organizacijama, i pružiti im mentorske usluge.

Jedan dio ovih organizacija je aktivan i na nacionalnom nivou, kao i u procesu evropskih integracija, što može unaprijediti stanje u cijelom ovom sektoru.

Zaključci

  • Zvanične evidencije o nevladinim organizacijama, sa fokusom na ruralne (prihodi, zaposlenost itd) ili ne postoje ili nisu pouzdane, pa je važno raditi na stvaranju preduslova za razvoj zvanične evidencije o istim,
  • Podržati pisanje i objavljivanje godišnjih izvještaja i izvještaja o utrošenim sredstvima, ruralnih organizacija.
  • Podržati izradu pravnog okvira za regulisanje procedure dodjele državne i opštinske imovine nevladinim organizacijama na korišćenje,
  • Privremena priroda mnogih aktivnosti koje sprovode ruralne organizacije i često minimalan broj osoblja zaposlen u ruralnim organizacijama će predstavljati značajan izazov za opstanak organizacija i dalje,
  • Finansijska održivost nevladinih/ruralnih organizacija je problem, i to ostaje otvoreno pitanje,
  • Većina analiziranih ruralnih organizacija su male, uglavnom volonterske organizacije sa slabim resursima, nedovoljno organizaciono razvijene, sa nerazvijenim ljudskim resursima i tehničkim vještinama,
  • Cijelom sektoru je potreban širok dijapazon tehničkih obuka o tehničkim vještinama i aspektima upravljanja organizacijom, kao i specijalističkih znanja i iskustava u oblastima rada (zaštita životne sredine, poljoprivreda, turizam, ekonomski razvoj itd.),
  • Najvažnije oblasti iz kojih je potrebno obezbijediti jačanje kapaciteta uključuju prikupljanje finansijskih sredstava, UPC – upravljanje projektnim ciklusom (sa posebnim osvrtom na EU fondove), strateško planiranje, javno zastupanje, uspostavljanje i razvoj mreža i koalicija, društvenu odgovornost preduzeća i komunikaciju sa preduzećima,
  • Ne postoji institucionalno finansiranje nevladinih organizacija iz javnih izvora koje bi pomoglo u organizacijskom razvoju i dugoročnom planiranju programa. Zakon o nevladinim organizacijama pruža tu mogućnost, ali se mora naći način njegove primjene,
  • Podržati razmjenu iskustava/znanja/informacija između organizacija koje su realizovale projekte finansirane od strane EU i organizacija koje tek počinju sa realizacijom projekata finansiranih od strane EU,
  • EU je trenutno, pojedinačno, najvažniji strani izvor finansiranja u Crnoj Gori. Većina ruralnih organizacija ne može pristupiti EU fondovima zbog zahtjeva za djelimično sufinansiranje, odnosno niskih kapaciteta mnogih da apsorbuju sredstva. Nedavno uvedena šema kofinansiranja za podršku organizacijama civilnog sektora predstavlja jedan od mogućih načina za produbljivanje podrške EU.
  • Mali broj ruralnih organizacija posjeduje analitičke sposobnosti neophodne za socijalna istraživanja, javno zastupanje i dijalog o politikama.
  • Slaba komunikacija i saradnja između ruralnih organizacija i nedovoljan pristup informacijama predstavljaju probleme koji su duboko ukorijenjeni i koji imaju geografske i tehnološke uzroke što negativno utiče na održivost i efikasnost sektora.
  • Potrebno je u okviru kreiranja programa podrške nastaviti sa osnaživanjem partnerstava više razvijenih i manje razvijenih ruralnih organizacija i otvoriti šire mogućnosti za manje razvijene organizacije da koriste sredstva EU.
  • Individualna filantropija i društvena odgovornost preduzeća su na niskom nivou razvoja , pa je važno promovisati društvenu odgovornost preduzeća i odnose između ruralnih organizacija i biznis sektora.

Analiza kapaciteta ruralnih organizacija je nastala kroz projekta „Jača ruralna zajednica – razvijenije društvo“,  koji se implementira partnerstvom NVO „Sjeverna zemlja“ iz Berana i NVO „Centar za seoski razvoj“ iz Petnjice. Projekat se realizuje sredstvima projekta  „Ruralni razvoj vođen ruralnim organizacija civilnog društva“, kojeg implementiraju CNVP, RDA BK&P i Unija stočara Crne Gore, a koji je finansiran od strane Evropske unije, a kofinansiran sredstvima Ministarstva javne uprave.

 

(broj pregleda: 0)

Pin It

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *